Hiệp định RCEP: Tác động đến chuỗi cung ứng và xuất khẩu Việt Nam
Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là hiệp định thương mại tự do có quy mô lớn nhất thế giới tính theo dân số và GDP, kết nối 10 nước ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand. Với sự tham gia của các nền kinh tế lớn trong chuỗi cung ứng khu vực, RCEP có tác động sâu rộng đến cách thức doanh nghiệp Việt Nam tổ chức sản xuất và xuất khẩu.
Bài viết phân tích những tác động chính của RCEP đến chuỗi cung ứng khu vực và những điều doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý để tận dụng hiệu quả hiệp định này.
Quy tắc xuất xứ cộng gộp toàn khối — lợi thế lớn của RCEP
Điểm khác biệt lớn nhất của RCEP so với các FTA song phương trước đây mà Việt Nam đã ký với từng nước riêng lẻ (như ACFTA với Trung Quốc, AJCEP với Nhật Bản) là quy tắc cộng gộp xuất xứ áp dụng cho toàn bộ 15 nước thành viên. Điều này có nghĩa nguyên liệu có xuất xứ từ bất kỳ nước thành viên nào trong khối đều được coi là có xuất xứ nội khối khi tính toán điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan cho sản phẩm cuối cùng.
Lợi thế này đặc biệt quan trọng với các ngành có chuỗi cung ứng phức tạp, sử dụng nguyên liệu từ nhiều nước trong khu vực — doanh nghiệp Việt Nam có thể linh hoạt tìm nguồn nguyên liệu từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản mà vẫn đảm bảo sản phẩm cuối cùng đủ điều kiện hưởng ưu đãi khi xuất khẩu sang các nước RCEP khác.
Sức ép cạnh tranh từ hàng nhập khẩu giá rẻ
Bên cạnh cơ hội, RCEP cũng tạo ra sức ép cạnh tranh không nhỏ khi thuế nhập khẩu từ các nước thành viên, đặc biệt là Trung Quốc, được cắt giảm theo lộ trình, khiến hàng hóa nhập khẩu có giá thành cạnh tranh hơn tại thị trường nội địa Việt Nam. Nhiều ngành sản xuất trong nước, đặc biệt là công nghiệp hỗ trợ, hàng tiêu dùng cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh để không bị mất thị phần ngay trên sân nhà.
Doanh nghiệp nên xem đây là động lực để đầu tư cải thiện năng suất, chất lượng sản phẩm, thay vì chỉ nhìn nhận RCEP như một mối đe dọa — nhiều ngành hàng Việt Nam vẫn có lợi thế cạnh tranh về chi phí nhân công, vị trí địa lý gần các trung tâm sản xuất lớn của khu vực.
Cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực
RCEP tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực, không chỉ với vai trò gia công lắp ráp cuối cùng mà còn có thể đảm nhận các công đoạn sản xuất linh kiện, bán thành phẩm cung cấp cho các nước thành viên khác. Sự đơn giản hóa thủ tục hải quan, hài hòa hóa quy định giữa các nước thành viên theo cam kết RCEP cũng giúp giảm chi phí giao dịch xuyên biên giới trong khu vực.
Doanh nghiệp có thể tận dụng cơ hội này để đa dạng hóa vai trò trong chuỗi cung ứng, không chỉ tập trung vào một công đoạn duy nhất mà mở rộng sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn, giảm rủi ro phụ thuộc vào một thị trường hoặc một khách hàng cụ thể.
Lưu ý về thương mại dịch vụ và đầu tư trong RCEP
Ngoài thương mại hàng hóa, RCEP còn có các cam kết mở cửa thị trường dịch vụ và đầu tư giữa các nước thành viên, tạo điều kiện cho doanh nghiệp dịch vụ Việt Nam (logistics, công nghệ thông tin, tư vấn) mở rộng hoạt động sang các thị trường trong khối, đồng thời thu hút thêm dòng vốn đầu tư từ các nước thành viên vào Việt Nam.
Doanh nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ nên nghiên cứu kỹ các cam kết mở cửa cụ thể theo từng phân ngành dịch vụ và từng nước thành viên, vì mức độ mở cửa có sự khác biệt đáng kể tùy theo cam kết riêng của từng quốc gia trong khuôn khổ RCEP.
Kết luận
RCEP mang đến cả cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc định vị lại vai trò của mình trong chuỗi cung ứng khu vực. Doanh nghiệp chủ động thích ứng, tận dụng quy tắc cộng gộp xuất xứ linh hoạt và đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ có nhiều cơ hội hưởng lợi từ khối thương mại tự do lớn nhất thế giới này.
