Hiệp định EVFTA: Lợi ích và cam kết doanh nghiệp Việt Nam cần biết

Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA) là một trong những hiệp định thương mại thế hệ mới có phạm vi cam kết sâu rộng nhất mà Việt Nam đã ký kết, chính thức có hiệu lực từ năm 2020. Hiệp định này không chỉ cắt giảm thuế quan mà còn bao gồm các cam kết về sở hữu trí tuệ, mua sắm công, phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

Bài viết cung cấp cái nhìn tổng quan về những lợi ích chính và cam kết quan trọng của EVFTA, giúp doanh nghiệp nắm bắt cơ hội một cách chủ động và có trách nhiệm.

Việc hiểu đúng phạm vi và lộ trình thực thi hiệp định cũng giúp doanh nghiệp tránh những ngộ nhận phổ biến — như cho rằng mọi mặt hàng đều được miễn thuế ngay lập tức, trong khi thực tế lộ trình cắt giảm có sự khác biệt lớn giữa các nhóm ngành hàng.

Lộ trình cắt giảm thuế quan theo EVFTA

Theo cam kết EVFTA, EU xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng 85,6% số dòng thuế ngay khi hiệp định có hiệu lực, tương đương 70,3% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU. Phần còn lại được xóa bỏ dần theo lộ trình từ 3 đến 7 năm, tùy nhóm mặt hàng. Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu cho hàng hóa từ EU theo lộ trình tương ứng, tạo sức ép cạnh tranh lớn hơn cho doanh nghiệp sản xuất trong nước ở một số ngành.

Một số nhóm hàng nhạy cảm như gạo, đường, ô tô có lộ trình cắt giảm dài hơn hoặc áp dụng hạn ngạch thuế quan (tariff-rate quota) — doanh nghiệp cần tra cứu chi tiết biểu thuế cam kết cho từng dòng hàng cụ thể thay vì áp dụng chung một quy tắc cho toàn ngành.

Cam kết về sở hữu trí tuệ và chỉ dẫn địa lý

EVFTA có chương riêng về sở hữu trí tuệ với các cam kết vượt trên tiêu chuẩn của WTO, trong đó đáng chú ý là cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý (Geographical Indication) cho hơn 160 sản phẩm của EU tại Việt Nam và ngược lại, một số chỉ dẫn địa lý của Việt Nam (như nước mắm Phú Quốc, cà phê Buôn Ma Thuột) cũng được bảo hộ tại EU.

Điều này vừa là cơ hội — giúp nông sản đặc sản Việt Nam khẳng định giá trị thương hiệu tại EU — vừa là thách thức, khi doanh nghiệp cần rà soát để tránh vi phạm bản quyền, chỉ dẫn địa lý của các sản phẩm EU đã đăng ký bảo hộ khi kinh doanh trong nước.

Cam kết về phát triển bền vững và lao động

Khác với nhiều FTA truyền thống, EVFTA có chương riêng về Thương mại và Phát triển bền vững, yêu cầu các bên tuân thủ tiêu chuẩn lao động quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu theo Thỏa thuận Paris. Doanh nghiệp xuất khẩu sang EU, dù không trực tiếp bị ràng buộc pháp lý bởi các cam kết cấp chính phủ này, nhưng thường phải đáp ứng các yêu cầu tương ứng từ phía khách mua như một điều kiện thương mại.

Xu hướng này cho thấy doanh nghiệp cần chủ động nâng cao tiêu chuẩn về điều kiện lao động, môi trường trong hoạt động sản xuất, không chỉ để tuân thủ pháp luật mà còn để đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao từ chuỗi cung ứng của các nhà mua hàng EU.

Doanh nghiệp cần làm gì để tận dụng EVFTA hiệu quả

Để tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ EVFTA, doanh nghiệp cần chủ động tra cứu biểu thuế cam kết cụ thể cho mặt hàng của mình, đảm bảo đáp ứng quy tắc xuất xứ để được cấp C/O mẫu EUR.1, đồng thời tìm hiểu kỹ các quy định kỹ thuật, kiểm dịch của EU vốn không nằm trong phạm vi cắt giảm của hiệp định nhưng vẫn là điều kiện bắt buộc để hàng hóa được thông quan.

Doanh nghiệp cũng nên theo dõi các báo cáo đánh giá tác động EVFTA định kỳ từ Bộ Công Thương, tham gia các hội thảo, khóa đào tạo về hiệp định để cập nhật kịp thời các thay đổi trong quá trình thực thi, qua đó xây dựng chiến lược thị trường phù hợp với từng giai đoạn của lộ trình cam kết.

Kết luận

EVFTA mang lại cơ hội lớn nhưng không tự động chuyển hóa thành lợi ích nếu doanh nghiệp không chủ động tìm hiểu và đáp ứng đầy đủ các điều kiện đi kèm. Đầu tư nghiêm túc vào việc nắm bắt cam kết cụ thể cho ngành hàng của mình sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam khai thác tối đa giá trị mà hiệp định thương mại thế hệ mới này mang lại.